ឥទ្ធិពលព្រាហ្មណ៍សាសនាក្នុងសង្គមខ្មែរ
ឥទ្ធិពលលទ្ធិវេទ លទ្ធិព្រាហ្មណ៍ ឬសាសនាព្រាហ្មណ៍បានបង្កើតឡើងជាជំនឿផ្សេងៗ ចាក់ឫសយ៉ាងរឹងមាំក្នុងសង្គមខ្មែរ ចិត្តគំនិតខ្មែរ ទំនោរខ្មែរ មនោគមខ្មែរ តាំងពីយូរអង្វែងណាស់មកហើយ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។ ជាពិសេស ឥទ្ធិពលនៃលទ្ធិនេះ មានឋិតនៅជាអារ៏ក្នុង :
- ទំនៀមទម្លាប់ - ប្រពៃណី
- សិល្បៈ
- អក្សរសិល្ប
១- ជំនឿ - Croyance
ជំនឿថា : សុខ ទុក្ខ អាក្រក់ ល្អ កើតឡើងបានដោយសារ ទេពតា ទេវះ អាទិទេព ជាអ្នកផ្ដល់ឲ្យ ។ ពិសេសជំនឿខ្មោច ព្រាយ អារក្ស អ្នកតា បង់បត់ មេមត់ សែនព្រេន សុំសេចក្ដីសុខចម្រើន ។
២ - ប្រពៃណី - ទំនៀមទម្លាប់
ក្នុងសង្គមខ្មែរ មានប្រពៃណី ទំនៀមទម្លាប់ច្រើនយ៉ាងណាស់ ដែលមានទំនាក់ទំនង និងលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ សាសនាព្រាហ្មណ៍ ដូចជា៖
- ពិធីបុណ្យទាន ដែលមានរៀបចំធ្វើស្លាធរ បាយសីជាដើម។
-ពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍ ដែលមានការរើសពេលវេលា ចូលរោង ឬផ្ទឹម ធ្វើរានទេពតា ក្រុងពាលី ជាដើម។
-ស្ថាបនកម្ម របៀបសង់ផ្ទះ មានការរើសពេលាលើកដោយមានការរៀបពិធីសែនព្រេន ថ្វាយទេពតាជាដើម។ល។
- ពិធីបូជាសព ដែលមានធ្វើពិធីរំកិលសព ហែសព បញ្ចុះសព តាមក្បួនខ្នាតជាដើម។
- ពិធីព្យាបាលជំងឺ ដែលមានពីធីដុតធូប សំពះដុំថ្ម អង្វរករ បន់ស្រន់ សុំឲ្យជាសះស្បើយ លៀងអារក្ស សុំឲ្យខ្មោចជួយជាដើម ឬរៀបចំពិធីហៅព្រលឹង អញ្ជាត់ព្រលឹង អ្នកជំងឺជាដើម ។ល។
៣ - សិល្បៈ L’art
សិល្បៈខ្មែរជាច្រើនដែលមានទំនាក់ទំនងនឹងសាសនាព្រាហ្មណ៍ ដូចជា :
ក. គំនូរ - ចម្លាក់ : មានគំនូរ ចម្លាក់ជាច្រើនដែលគូរ ឆ្លាក់យកលំនាំតាមបែបរឿងរ៉ាវ ក្នុងសាសនាព្រាហ្មណ៍ ដូចជា : រូបព្រះព្រហ្ម ព្រះឥសូរ ព្រះនារាយណ៍ ព្រះរាម ព្រះឥន្ទ ព្រះអគ្និ ជាដើម។
ខ. ប្រាសាទ : ប្រាសាទបូរាណខ្មែរ ជាបូជនីយដ្ឋានដែលមានទំនាក់ទំនង នឹងសាសនា ។ មានប្រាសាទជាច្រើនដែលគេសង់ឡើង ឧទ្ទិសថ្វាយសាសនាព្រាហ្មណ៍ ។ ប្រាសាទខ្លះ គេសាងឧទ្ទិសថ្វាយព្រះឥសូរ ( សិវៈ ) ដូចជាប្រាសាទ៖
សតវត្សទី ៦ គ្រិស្តសករាជ
- ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក | - ប្រាសាទភ្នំធំ | - ប្រាសាទដំបងដែក |
សតវត្សទី ៧ នៃគ្រិស្តសករាជ
- ប្រាសាទព្រៃក្មេង | - ប្រាសាទអណ្ដែត | - ប្រាសាទស្វាយព្រាហ្មណ៍ |
សតវត្សទី ៨ នៃគ្រិស្តសករាជ
- ប្រាសាទកំពង់ព្រះ | - ប្រាសាទភូមិប្រាសាទ | -ប្រាសាទត្រពាំងផុង |
- ប្រាសាទអកយំ។ |
ប្រាសាទសម័យអង្គរ :
ដើមសតវត្សទី ៩ នៃគ្រិស្តសករាជ ( បែបភ្នំគូលែន )
- ប្រាសាទដំរីក្រាប | - ប្រាសាទអូបាង | - ប្រាសាទខ្ទីងស្លាប់ |
- ប្រាសាទរូបអារក្ស | - ប្រាសាទថ្មដាប | - ប្រាសាទគគី |
- ប្រាសាទក្រហម | - ប្រាសាទអ្នកតា ។ |
ចុងសតវត្សទី ៩ នៃគ្រិស្តសករាជ ( បែបព្រះគោ)
- ប្រាសាទព្រះគោ | - ប្រាសាទលលៃ | - ប្រាសាទបាគង ។ |
ចុងសតវត្សទី ៩ នៃគ្រិស្តសករាជ (បែបបាខែង)
- ប្រាសាទភ្នំបាខែង | - ប្រសាទភ្នំក្រោម | - ប្រាសាទភ្នំបូក |
- ប្រាសាទភ្នំក្រវ៉ាន់ | - ប្រាសាទប្រែរូប ។ |
ដើមសតវត្សទី ១០ នៃគ្រិស្តសករាជ ( បែបកោះកែ )
- ប្រាសាទកោះកែ |
ចុងសតវត្សទី ១០ នៃគ្រិស្តសករាជ ( បែបបន្ទាយស្រី )
- ប្រាសាទបន្ទាយស្រី | - ប្រាសាទ |
ដើមសតវត្សទី ១១ នៃគ្រិស្តសករាជ ( បែបឃ្លាំង )
- ប្រាសាទឃ្លាំង | - ប្រាសាទតាកែវ | - ប្រាសាទវិមានអាកាស |
- ប្រាសាទភ្នំជីសូរ | - ប្រាសាទព្រះវិហារ | - ប្រាសាទចៅស្រីវិបល ។ |
ម្យ៉ាងទៀត មានប្រាសាទជាច្រើន ដែលគេសាងឧទ្ទិសថ្វាយព្រះនារាយណ៍ ( វិស្ណុ ) ដូចជា៖
- ប្រាសាទអង្គរវត្ត | - ប្រាសាទបន្ទាយសំរែ | - ប្រាសាទព្រះពិធូរ |
- ប្រាសាទធម្មានន្ទ | - ប្រាសាទវត្តអធ្វា | - ប្រាសាទចៅសាយ |
- ប្រាសាទបេងមាលា | - ប្រាសាទបាលិលេយ្យ | |
-ប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច | ( នៅក្នុងបារាយណ៍ ) ។ |
រីឯលក្ខណៈប្រាសាទបែបព្រាហ្មណ៍និយម គេអាចសម្គាល់បានដោយសារ :
១ - ច្រើនសង់ប្រាសាទនៅលើកំពូលភ្នំ ឬ នៅលើទីទួលខ្ពស់ ។
២ - គេតម្កល់លិង្គព្រះឥសូរ នៅលើយោនីនាងឧមា ក្នុងប្រាសាទ ។
៤- អក្សរសិល្ប
អត្ថបទ អក្សរសិល្បជាច្រើន ដែលមានទំនាក់ទំនងបឹងសាសនាព្រាហ្មណ៍ ជាចលនាព្រាហ្មណ៍និយម ដែលច្រើនតែដកស្រង់យកជំនឿផ្សេងៗ ក្នុងលទ្ធិព្រាហ្មណ៍មករៀបរាប់ ពន្យល់ បង្ហាញ ព្រមទាំងលើកយកអច្ឆរិយបុគ្គល ទេវះ ទេពតា អាទិទេព ព្រះឥន្ទ ព្រះព្រហ្ម ព្រះឥសូរ ព្រះនារាយណ៍ យក្ស គន្ធព ជាដើម។ ជាពិសេស អក្សរសិល្បផ្នែកនេះ ច្រើនលើកយកមន្តអាគមគាថា អូមអាម បែងភាគ បំបាំងបាត់ ចេះជប់ ចេះប្រោស ហោះហើរ ដើរលើអាកាស ជាដើម ។ ឧទាហរណ ដូចជា
- រឿងរាមកេរ្តិ៍
- រឿងជិនវង្ស
- រឿងវរវង្សសូរ្យវង្ស
- រឿងរតនាវង្ស
- រឿងទិព្វសង្វារ
- រឿងខ្យងស័ង្ខ ជាដើម ។ល៕
No comments:
Post a Comment